Rüyâ Çeşitleri Ve Rüyânın İlginç Yanları 

Abdullah b. Abbas, Resuli Ekrem’in [s.a.a] şöyle buyurduğunu rivâyet etmiştir: “Rüyâ üç kısımdır: Bâzıları Allah’tandır, hayatlarıyla ilgili insanlara müjde verir, bâzıları şeytandandır, insanları ümitsizliğe düşürür ve bâzıları da karmaşık [anlamsız] rüyâlardır.”

Danyal [a.s]: Rüyâ, hakikatte iki çeşittir: Biri, içinde bulunulan vaziyetten haber verir, diğeri, işlerin âkıbetini bildirir. Bu iki asıl da dörde ayrılır: Emredici rüyâ, alıkoyucu rüyâ, korkutucu rüyâ ve müjdeleyici rüyâ.

İmam Câfer Sâdık [a.s]: Rüyâlar üç kısımdır: Muhkem [içeriği belli olan] rüyâlar, müteşâbih [yoruma ihtiyaç duyulan] rüyâlar ve karmaşık [anlamsız] rüyâlar. Karmaşık rüyâları dört grup insan görür: Yapısı gereği fesada elverişli kimseler, sarhoş olarak uyuyanlar, patlıcan, tuz, mercimek, turşu vb. gibi hazmı güç yiyecekler yiyenler ve henüz ergenlik çağına girmeyen çocuklar.

İbni Sirîn: Rüyâ iki kısımdır:

1- Muhkem rüyâlar: Bunlar, doğru ve yalancı olmak üzere ikiye ayrılır.

2- Karmaşık rüyâlar: Bunlar da üç çeşittir. Birincisi, doğal yapının üstün gelmesinden, ikincisi, şeytanın cilvelerinden, üçüncüsü de insanın kendi nefsindendir.

Kirmanî: Rüyâ üç kısımdır:

1- Allah tarafından müjde niteliği taşıyan rüyâlar.

2- Şeytanın insanlara vesvese ettiği rüyâlar.

3- İnsanın kendi yaptıklarıyla ilgili [sayıklama vb.] rüyâlar.

İnsana doğru rüyâyı Allah’ın mukarreb [yakın] meleklerinden biri gösterir. Bu melek, insana, yaptığı veya yapacağı günahlar konusunda uyarıda bulunmak için Levhi Mahfuz’dan gelir. Rüyânın onun üzerindeki kötü etkisi ortadan kalkıncaya kadar insanın Allah’a sığınmasını ve O’ndan çekinmesini sağlar. Veyahut da hayırlı ise, hayrını çabucak ona ulaştırır. Bu nedenledir ki, rüyâ görüp de rüyâsını unutanlara ‘Eğer unuttuysan tövbe et!’ derler. Çünkü bu rüyâyı sana gösteren Levhi Mahfuz’dan gelen bir melektir.”

Câbir: Rüyâ iki kısımdır: Doğru rüyâ ve yalancı rüyâ. Doğru rüyâ da üç kısımdır: Müjdeleyici, korkutucu ve ilham verici rüyâ:

1- Müjdeleyici rüyâ: İnsanın hayatında karşılaşacağı olayları haber vermesi için Allah’ın Levhi Mahfuz’dan görevlendirdiği bir meleğin gösterdiği rüyâlardır. Buna göre, bir kimseye o melek aracılığıyla Allah’tan dünya ve âhiret işlerine yönelik müjde gelirse bu, iki şey içindir: Birincisi, müslümanların ibret alması için, ikincisi, kıyâmet gününde kâfirlerden yana hücceti tamamlamak için.

2- Korkutucu rüyâ: Allah tarafından görevlendirilen meleğin günaha neden olan yolları gösterdiği ve onu bu yollar konusunda uyardığı rüyâlardır.

3- İlham niteliği taşıyan rüyâ ise, aynı meleğin, Allah kuluna iyilik, itaat, kulluk, zulümden kaçınma, günahlardan uzak durma ve günahlardan yana tövbe etme yollarını gösterdiği yollardır. Nitekim yüce Allah, Kurânı Kerim’de şöyle buyurur: “Ey müminler, topluca Allah’a tövbe edin ki kurtuluşa eresiniz.” 5

Yalancı rüyâ da üç kısımdır: İlki himmet, ikincisi illet, üçüncüsü de şeytandan olan [karmaşık] rüyâlardır. Himmet, insanın uyanıkken düşündüğünü rüyâda görmesidir. Bu rüyânın aslı olmadığı gibi tâbiri de yoktur. İllet, insanın, bedenindeki herhangi bir hastalığın şiddetiyle rüyâda inlemesi veya sayıklamasıdır. Bu tür rüyâlar da asılsız ve tâbiri olmayan rüyâlardır. Nitekim Allah, Kurânı Kerim’de şöyle buyurur: “Onlar, bu, karmaşık ve aslı olmayan bir rüyâdır, biz bunun gibi boş rüyâları yormayı bilmeyiz, dediler.” 6

İmam Ali [a.s], rüyâ konusunda şöyle buyurmuştur: “Âlemlerin rabbi Allah’ın yarattığı ilginç şeylerden biri de rüyâ ve rüyâda görülen iyilik veya kötülüklerdir.”

İbni Sirîn: Rüyânın ilginç yanlarından biri şudur ki, rüyâ sahibi rüyâsında hayır ve esenlik yada şer ve belâ görür, sonra da aynıyla uyanıkken karşılaşır. Bir diğeri de, bâzı insanlar rüyâda rüyâ sâhibine görünür ve rüyâ sâhibi uyandığında o insanla karşılaşır. Bir diğer garip yanı da şudur ki, bâzı câhiller rüyâda öylesine hekimâne sözler öğrenip söyleyebilirler ki hiçbir âlim onlar kadar hikmetli bir söz söylememiş olabilir.

Câbir: Rüyânın gizemli yanlarından biri de şudur ki, rüyâ sahibi, rüyâsında yabancı lügatlerden bahseder, onları açıklar, tefsir eder ancak uyandığında onun ne anlama geldiğini bilmez.

Kirmanî: Rüyânın gizemli yanlarından biri de şudur ki, insan rüyâsında bir şey görür, uyandığında da o şey tıpkı rüyâsında gördüğü gibi başına gelir.

[5]- Nur, 31.

[6]- Yusuf, 44.