Piri Baba Velâyetnamesinin Latin Harflerine Çevirisi

Piri Baba hazretleri (kaddesa’llahu sirrahü’l-‘aziz) kerametlerin beyan idelüm. Bundan sonra ne vechile zuhur idüb ve ne mertebe veliyullah olub vücuda gelüb tevarihler yazılduğını ider. Piri Baba hazretleri kariyye-i Narince’den olub amma yedi sekiz yaşına vardıkda validesi Merzifon’a getürüb bir başmakcıya şakirdliğe virüb. Piri Baba üstadı yanında işine meşgul iken ve dahi tıfıllık halinde ibadete meşgul idi. Üstazının (V-2a) hizmetinde olub herhalde üstazı emrine muti idi. Amma her gün öyle namazın kâbe’de kılub gelür yine dükkânda oturub sanatına meşgul idi.
Bir gün Piri Baba hazretlerini üstadı suya saldı. Piri Baba dahi sudan gic gelüb üstadı eyitdi :
“Bre oğlan niçün eğlendin ?” didi. Piri Baba üstadına eyledi ki :
“hay usta bu araya şad suyu çok menzildir.” didi. Üstadı incinüb eyitdi :“Bre yaban oğlanı sen beni hic bir nesne komazsın bana böyle latife idersin bu nasıl sözdir şad suyu bu araya çok menzildir (V-2b) dirsin.” Piri Babaya vafir sözler söyledi. Amma caizdi ki keramete erişdiğüni evvel vakit Piri Baba hazretlerinin gönlüne geldi ki üstadın alub şad ırmağı kenarında koya yine sabridüb durdu andan sonra günlerde bir gün üstadı eyitdi. Ya Piri Baba eline bir bardak alub kapu taşra alub bu kez varub zem zem suyundan bir getürüb üstadıma zem zem suyu içüreyim didi. Piri Baba suda eylenüb bir mikdar gic kaldı yine üstadı eyitdi :“Bre oğlan seni bir dahi bir yere göndermiyom zira sen bu san’ata muhabbet (V-3a) etmeyüb öğrenmeğe sa’y etmezsin” didi. Piri Baba eyitdi :
“Bu içdüğin  su değildir zem zemdir.” didi. Üstadı eyitdi :

“Bre yaban oğlanı sen beni mezlenür misin”  didi. Piri Babayı döğmeye değnek tedarik iderken araya adamlar düşüb elinden aldılar. Andan sonra bir nice eyyam üstadı ile sanata meşgul oldu. Andan Piri Baba’nın üstadı hacca niyyet idüb meşgul günlerde bir gün revan olub gitmiye falan gün deyü va’d eylediler. Piri Baba’yı üstadı getürüb bir ahir usta (V-3b) yanına emanet virüb eyitdi :

“Sen bu oğlanı alasın amma ahşam oldukca benim hanımda olsun inşallah gelmek müyesser olursa yine oğlan şakirdimdir.” deyüb karar itdiler. Andan üstadı hacca revan olub gitdiler.

Piri Baba âhir usta yanında işine meşgul ahşam olıncak gelüb üstadı hanesinde sakin olur idi. Amma üstadı beyti şerifde iken çünki hac arefesi oldu. O hatun kalkub bir kazan helva bişürüb andan ortaya bir mikdar helva koyub “Bugün üstadın bunda olmak (V-4a) gerek idi” didi. Piri Baba eyitdi :

“Getür bir lengeri içine helvâ koyun anı üstadıma iletem” didi. Hatun eyitdi :
“Ya oğlan üstadın dükkanda değil ki sen bu helvayı iletesin” didi. Baba dahi :
“Sen elbetde bu helvayı virin iletürem.” deyüb durdu. Hatun eline bir lengeri alub içine bir mikdar helva koyub Piri Baba eline virdi. Piri Baba taşra olub tarfetülayn varub üstadı beyti şerifin altun oluk altına başını secdeye koyub günahlarına tevbe idüb rabbisine niyazda iken Piri Baba helvayı üstadı yanına (V-4b) koyub gözden pinhan oldu.
Baba Piri hatun yanına gelüb oturdu. Hatun eyitdi :

“Ya Piri kani lenger ile helvayı getürdin” didi. Piri hazretleri eyitdi :
“Üstadıma iletüb virdim” didi. Hatun eyitdi :
“Bana böyle cevab idersin” deyü hatırı şerifinizde olub Piri Babaya birkaç sözler söyledi. Piri Baba hemen bihuzur olub eyitdi :

“Bir lengeri zayi eylemedi. Üstadıma virüb bunda gelürem.” didi. Hatun bildi ki bu oğlan velidir.
Raviler şöyle rivayet iderler ki o (v)akitde Piri Baba ol hatunu alub beyti şerife iletüb anı (V-5a) dahi irşad eyledi. Ve bu tarafda olan üstadı ile san’ata meşgul iken bir gün üstadı :

“Ya Piri var bir su getür.” deyüb eline bir yeşil bardak alub dükkândan taşra olub gitdi. Su yolunda eğlenüb gic kaldı. Üstadı Piri Babaya olur olmaz sözlere başlayub söyledi. Piri Baba eyitdi :

“Niçün böyle söylersin bu içdüğin su buraya ırakdır üç buçuk aylık yoldır.”  didi. Üstadı bunun bu sözüne kakub hemen değnek tedarikin idüb döğe. Hemen Piri Baba şahadet barmağı ile işaret idüb (V-5b) nazar eyledüği gibi üstadının bir gözi kör oldu. Şehir halkı Piri Babanın bu kerametlerin görüb işidenler ziyaretine geldiler.
Hikmeti Hüda üstadı selametle evine geldiğünde :

“Hatun bu ahval ne ahvaldir.”  deyüb helva lengerinden sual eyledi. Hatun veliyullah oldığın bilmiş idi. Hacıya bir bir naklidüb başladı Piri Baba’ya azim iltifat idüb kerametleri bir bir zuhura gelüb beyan olundı. Andan sonra Piri Baba’ya üstadı yanına okuyub şefaatin dileyüb duasın rica ve niyaz eyledi.

Raviler şöyle (V-6a) rivayet eylediler. Hazreti İmam Hüseyin’den birkaç kimseler Piri Baba’nın ziyaretine geldiler. Gördiler İmam Hüseyin çeşmesinden gelüb elinde bir yeşil bardak ile Aşura gününde gelüb su alan oğlan budur deyü şehadet eyleyüb cem olub Piri Baba’yı gördikleri gibi dar ayağına düşüb merhaba sultan veliyullah deyüb eyitdiler :
“Biz bu oğlanı İmam Hüseyin çeşmesinden su alurken elin(d)e bir yeşil bardak gördiğimiz bu oğlan” didiler. Üstadı validesine haber idüb Piri Baba’nın kerametlerin haber virüb validesi eline teslim idüb :
“Bu şimden gerü bize (V-6b) hizmete layık değildir bize buna hizmetkâr olmağa layık olduk.” deyüb Piri’nin gözlerine öpüb duasın rica itdiler.

Piri Baba dahi külhana düşüb meczub divane meşreb kendi olub kerametleri bir bir zuhur eyledi. Piri Baba eski hamam külhanında oturdı. Bir gün külhana yatarken bir kere cuş idüb eline bir akseri alub külhan içine girüb ol akseri  külhan ocağında bir taşa koyub yumruğıyla kakduğı gibi keseri bir karış taşa battı. Keramet zahir (o) eyledi.

Raviler şöyle rivayet eylediler bir gün şehirden bir nice kişiler bağ bağçe muhabbeti (V-7a) etmeye gitmek murad eylediler. Hayvalı nahiyesinde bir bağa kebab yemeğe andan sonra bağa oturub anı ortaya koyub kebab kesmeğe aldılar. Anda olan kimseler her biri bir işe tayin olub kebab şişine saçub ocağa aldılar ve kimi dahi ayak üzre iken anı gördiler ki Piri Baba çıkageldi. Hazır olan yarenlere selam virdi. Anlar dahi aleyke alub cümlesi ayağa kalkub :

“Hoş geldin ya dede sultan.”  didiler. Piri geçüb oturdı. Eyitdi :
“Kebab bişmiş ocakdan indirin yiyelüm.” didi. Ol kimseler birbirine bakışub eyitdiler:
“Hay dede sultan dahi ocak henüz aldık (V-7b) nice pişdi ?”  didi.
“İndirin” didi. İndirdiler gördiler içi taşrasından pek pişmiş ele aldılar eyvah eyvah  kebaba hizmet yediler. Piri Baba eyitdi :
“Var ki şol bağa üzüm getürin kebab üzerine yiyelüm.” didi. Ol kimseler birbirine bakışub e(yit)diler :

“Dede Sultan şimdi üzüm zamanı değil.”  Piri eyitdi :
“Hele siz varın vardır.”  didi. Anlar eyitdiler :
“Bağlarının kimi budanur kimi de riylub (?)  üzüm vakti değildir.” didiler. Piri eyitdi :
“siz varın benim didiğim üç tevekde üzüm bitmiş bil ki öyle üzüm olmaz.” taaccübe  kaldılar. Didiler ki gelmek bu tüvekde olan (V-8a) üzüm ikisin keselüm birini alıkoyalum bunu kimse görmiş değildir falan kimseye bu ahvali söylerüz ol dahi inanamaz şimdi üzüm olmaz dir biz dahi ideriz ki bize ne ikrar idesin ki sana tane tevekde bitmiş üzüm getürelüm. Andan iki tevekde kesdiler birin alıkoydılar.  Gelüb eyvah eyvah kebab ile yediler. Andan kalkub şehir halkı geldiler ol dedikleri kimsenin bağına varub eyitdiler :

“Bu gün biz bir bağda taze üzüm gördük.”  didiler. Ol adam eyitdi :

“Sen deli misin şimdi tımar vaktidir.”  Didi. Bunlar müca(de)leye  varurlar eğer taze üzüm bulur ise ben felan şeyi virem sana eğer (V-8b) bulunmaz ise sen dahi bana felan şeyi viresin didi. Sözü yerine kodılar andan kalkub bağa geldiler yerinde yeller eser ma-hâzâ ol üzüm Piri Baba’nın kerameti olmuş.
Andan sonra Piri Baba eski hamam külhanını mekan eyleyüb Piri Baba’nın kerametleri bir bir beyan olunub zuhura gelüb cümle şehir halkı bulub agah oldılar. Piri Baba gerçek veliyullahdır Piri Babanın ziyaretine gelür. Ol dahi hamamdan gaib olub külhandan çıkub gördiler ki Piri Baba külhan önünden oturur sonra külhandan gaib olur hamam içinde oturur.

Ol vakit eski hamam terleyüb damlardı. Piri Baba (V-9a) eyitdi :
“Hamam bundan sonra damlama.” deyü nefes eyitdi haliya şimdi eski hamam damlamaz.

Günlerde bir gün Geylan (Gilan) Vilayetinden bir alim zahir oldı. Vakitde bir ehli ilim var bulursam bir mesele vardır anı sual iden bulurlar mı deyü Amasya Şehrine geldi. Anda olan ulemalar cem eyledi. Geylani meseleye sual eyledi anlar aciz olub cevab virmeye kadir olamadılar. Andan kalkub azm-i Merzifon deyüb gelür. Ulemaların cem ider ol meseleyi bunlara dahi sual ider. Anlar dahi hic bilmezler. Amma Monla Ali namında bir ehli ilim kimse var idi. Bana destur vir ki Hamid Camisi (V-9b) amma ziyade mudayaka çekerdi. Geylani’ye eyitdi :

“Ya şeyh imdi bana destur vir ki hamid camisi mescidinde iki rekat namaz kılayum andan gelüb meseleye cevab vireyim.”  didi. Andan Geylan(i) Monla Ali’ye destur virdi. Monla Ali mescidde iki rekat namaz kılub kitaba meşgul iderken Monla Ali üşüdi. Kalkub eski hamam külahına gelürken Piri Baba çıkageldi. Monla Ali’ye selam virüb eyitdi:

“Ya Monla Ali, Geylan Vilayetinden bir kimse gelmiş bir mesele sual eylemiş hiçbir kimse bilmemiş. Ya Monla Ali ol mesele şudur.” deyü cevab virdi. Hemen Monla Ali eline kalem alub fi (V-10a) filhal (v)arub Geylani’ye karşu çıka. Geylani Monla Ali’ye merhaba ider. Monla Ali Geylani’ye tiz sen dahi bana cevab vir (di)di. Geylani hemen Monla Ali’nin eline ayağına düşüb eyitdi :

“Ya şeyh sen velisin yahud bir veliye erişmişsin kerem idüb kimseye dimeyesin.”

“Beli ya şeyh Piri Baba himmetiyle sana cevab virdim.”  didi. Geylani gelüb Piri Baba ziyaretine meded eyitdi. Andan bu sırrı saklayasın inşallah İslambol’a varayımda andan senin yanında kalayım didi. Azm-i İslambol deyüb gitmekde olsun.

Raviler şöyle rivayet iderlerkim Piri Baba’nın adeti eski hamamda öyleye değin erkek (V-10b) ile bağlanur öyleden ahşama değin avratlar ile yuyunur. Velâkin kendi halinde avratlara bakmayub meczub gezüb yürür. Amma bazılar bu ki razı olmadılar. Didiler her birisi bir mana virir didiler kimi didi divanedir ve kimi didi ve kimi budaladır didi velidir. Amma ol mahalde Sultan Muhammed Merzifon’a gelmiş idi. Merzifon büyükleri bir yere olub ittifak eylediler ki Sultan Muhammed’e bir arzuhal idüb virelüm bu işden fârig ola didiler. Eyitdiler:

“Ya padişahım vilayetimizde bir budala zahir oldı gerci veliyullahdan bir kimsedir Piri Baba dirler. Amma eski hamamda olur. Hamamda avratlar ile gezer. Biz buna razı (V-11a) olmayuz. Siz lütfü kerem idüb söyleyesiz ferman senindir.” didiler. Padişah eyitdi :
“Ana ben varayım.” didi.

Raviler şöyle haber virdiler ki günlerde bir gün Sultan Muhammed hamama sohbeti içün Piri Babayı görmek müştak oldı. Padişah hamama girüb oturdı. Sağında ve solunda vezirler el bağlayub durdular. Gördiler ki Piri Baba zekerin eline alub padişahın üzerine yürüdi. Kapucılar komadı. Padişah gördi ki gelen Piri Baba’dır. Değmen deyü işaret eyledi. Piri Baba zekerin salıverdi. Padişah hazretlerinin kulağına şahadet barmağıyla üc kerre :

“aldılar (V-11b)  virdiler.” deyüb hamamın kapusından taşra olub yürüyordı. Bu iş padişahın hoşuna geldi. Piri’nin ardınca adam tayin itdi. Elbet de ol budalayı getürin didi. Vardılar gördiler külhan ocağına girmiş oturur. Gelüb padişaha ahvali haber virdiler. Padişah dahi bildi ki Piri Baba veliyullahdır. Müneccim getürüb tiz bana cevab virin. Biz bu Piri’nin bu işinden acaba ne lazım gelür didi. Padişaha cevab virdiler ki ol Piri’nin zekeri anahtardır, kulağınız  kapudır. İnşallah ol devletlünin himmeti alisi ile bir vilayeti feth idersin  “lâ yâ lemul ğaybe illellâh”   didiler. Padişah bunlara ihsan idüb (V-12a) hatta Ali Dedeye ve Kara Dedeye bir kaftan eyledi amma Piri Baba bunlara bihuzur olur. Padişahın kaftanın giydiler deyü. Andan sonra padişah eyitdi :

“Var ki Piri Baba’ya söyleyin Merzifon’u kendüye vakf ideyüm.” deyüb haber gönderdi. Külhan içinde otururken gelen adamlara Piri Baba cevab virdi ki :

“Bana vakıf hacet değil şehrin ulemalarına vakf eylesün. Benim ruhim içün okuyub bana hayr dua eylesünler.”  didi. Gelüb eyitdiler :

“Sultan bir dahi cevab kadir olmadın.”  Piri Baba cevab virdi :
“Merzifon ulemalarına vakıf eylesün.”  didi deyüb cevab virdiler. Padişah(a) Piri’nin bu cevabı hoş (V-12b) geldi. Piri abdallarına sadaka-i müsliminden hasıl olan tekkeye deyü buyurdı.

Andan sonra padişah azim İslambol deyüb revan olub Osmancuk Şehrine dahil olunur. Koyun Baba’ya uğradı. Merhaba etmek murad eyledi. Koyun Baba padişaha elin virmedi. Padişah eyitdi :

“Bu devletlü içün yüz çevirdi birden muradın ola.”  didi. Koyun Baba cevab virdi :
“Beylerbeyine uğradın mı ?” Padişah :
“Ya sultanım beylerbeyi kimdir ?” didi. Koyun Baba eyitdi :

“Padişah Merzifon’da eski hamam külhanında sakin olan Piri Baba’ya dirler.”  didi. Padişah cevab virdi eyitdi :

“Hay Dede (V-13a) Sultan biz dediğin kimsenin himmetiyle gideriz.”  didi. Koyun Baba padişah ile merhaba idüb eyitdi andan sonra padişah eyitdi :
“Yâ Dede Sultan iste benden ne muradın ?”  Koyun Baba eyitdi :

“Ya padişahım benim itlerime yallık içün bir köy viresin dahi abdallarıma aba viresin yüz elli altun viresin.”  didi. Padişah eyitdi :

“Baş üstüne sultanım emir sizindir.”  didi. Piri Baba hazreti Merzifon’da eski hamam külhanında otururken Piri Baba’ya malum oldı. Abdallarına eyitdi :

“Koyun Baba gayri dünya meşakkatine düşdi.” deyüb söyledi. Andan sonra (V-13b) padişah İslambol’a varmasu zin bulda mücde haberleri zahir oldı. Eyitdiler :

“Padişahım İslambol alındı işte anahtarlar” deyüb virdiler. Padişah bu haberi işidincek sevindi. İslambol’a dahil olub.

Raviler şöyle rivayet iderler ki Piri Baba her gün iki zamanında gün batıncaya değin bu asitanenin yerinde sakin olurdı ahşam yine turmayub külhana giderdi. Bir gün Piri Baba yine gelüb bu asitanenin yerinde biemrullah merhum olub rahmetullahı aleyh.

Andan sonra Narinceli bunı işidüb merhum bizimdir alub gitmek isterler. Merzifon (V-14a) âlimleri cem olub Piri Baba’yı virmeğe razı olmadılar. Bu yere defn olsun ve hem üzerine tekke bina olsun deyüb karar eylediler. Andan sonra şehir halkı gayet melül olub kaldılar. Padişah tarafından olanlar gelüb eyitdiler padişah Piri Baba’ya ruhiçün köyler vakf idecekdir elbetde ki senin deyü bir hattı şerif getürdiler. Olmaz Kara Baba’ya elbetde sen varub padişaha hali beyan idüb bildirsin didiler. Andan sonra Kara Baba’ya azm-i İslambol deyüb varub padişaha buluşub eyitdi:

“Padişahım Allah sizlere ömürler virsün.”  deyüb andan padişah Baba’ya bir oda virüb anda oturub (V-14b) kız sefasında meşgul iken bir gün varub gördiler ki Kara Baba kubbesi içinde vefat eylemiş. Gelüb padişaha eyitdiler :
“Padişahım Merzifon’dan gelen derviş merhum olmuş.”  deyü haber virdiler. Padişah dahi bildi ki evliyanın kendiçün köyler vakf olmaya izni yokdır. Merhumu defn eylediler.

Bu tarafda Ali Dede’ye cümle halk bu merhumın üzerini yab ve hem tekke bina olsun didiler ve dahi her neye vardısa evliyalar Ali Dede’nin yakasına yapuşurlar. Elbetde ol merhumun üzerini yab deyü kendi olub Ali Dede bir tarafa revan olub halkın (V-15a) elinden halas bulam deyü her nereye varsa rahatlık bulmayub yine evine gelür.

Yine halk başına üşürler ki sen bu merhumın üzerine niçün yanmazsın deyü görse olmaz mübaşeret iderken Şamluoğlu Hoca İbrahim namında bir kimse derya içinde iken hikmeti hüda bir fırtına oldı ki kimi içinde olan adamlar birbirlerine helallik dilediler andan sonra  Şamluoğlu Hoca eyitdi :

“Ya Piri Baba eğer şu fırtınadan selamet bulursam evime varmayumda evvel ol senin üzerine varub kabri şerifini yapdırayım.”  didi.
Hoca İbrahim’in gözine uyhu galib (V-15b) olub uyudı. Hemen düşi içinde bir kimse gelüb eyitdikim ya Hoca İbrahim işte ol nezir idüb üzerini yapdırayım. Gine Piri Baba benim didi zinhar ahdin bozma didi. Hoca hem uykusı nezir olsun önünde süpürgeci olsun diyecek. Hemen Piri Baba bir ağca güğercin tonında olub serendireğinin başına konub uçdı gitdi.

Vakitde Hoca İbrahim uyanub gördi Allah teali ol fıtınadan halas virüb emin oldılar. Andan Şamluoğlu Hoca İbrahim evine gelüb Bizircioğlu namında bir kimse var idi andan (V-16a) andan satun alub bu asitaneyi yapdırub bu cümle vakıfları Şamluoğlu Hoca İbrahim bina idüb ve ol nezir eyledüği kızı Piri Baba karındaşı oğlu Ali Dede’ye helalliğe murad eylediler. Ali Dede kabul etmeyüb ben yetmiş seksen yaşımdan sonra zürriyetim gelmez bana göre kız almak gerek değildir didi. Elbetde sen bu kızı almak gereksin didil Raviler şöyle rivayet iderler Ali Dede ol kızı alur bir evladı olur.

Piri Baba’nın mezarının üst eşiğine tarih yazmak murad eylediler. Sahibü’l hayrat ve’l hasenat (V-16b) bina sahibi Şamluoğlu Hoca İbrahim namıkim kıyamete değin duadan yad itmeyeler çünkü Piri Baba’nın kerametlerin işidüb bildiler gerçek. Piri Baba bir ağca güğercin tonında gelüb Hoca İbrahim fasih lisan birle söyleyüb andan Hoca İbrahim eyitdi:

“Sizinle akrabadan olduk.”  deyü taşdan bir güğercin tasgir idüb Piri Baba’nın üst eşiğine karşu asa kodılar. Herkim ziyarete gelürse nazar idüb bileler Piri Baba’nın gerçek veliyullah imiş deyüb ruhiçün bir fatiha şerif (V-17a) okuyalar deyü bu kitabı telif idüb yazdılar. Piri Baba’nın kerametleri bir bir beyan olunub destan idüb yazdılar. Çünkü bu kıssa bundan oldı tamam vir Muhammed Mustafa ruhına yüz bin selam. Temmet.
İbn Abbas radyallahu anhu eyitdi :

“Ben Resulullah’dan işitdim ki: ‘Benim ümmetimden bu duayı her sabah okusa bir kere ya iki kere ya üç kere Allah Teala o kulun gönlin ve gözin zahirîn ve bâtınin keremiyle pür nur eyleye şeytan iğvasından emin eyleye.’ Ol mübarek dua budur.”

(V-17b) Bismillâhirrahmânirrahîm.  Allâhümmecal fî kalbî nûran ve fî şemmî nûran ve fî basarî nûran ve an şimâli nûran ve emâmi nûran ve halfî nûran ve tahtî nûran ve fevkî nûran vecalnî nûran ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhil aliyyil azîm.  Temmet.

Author: Remzi Zengin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir